कुँड़ुख़ व्याकरण: बकपून (वाक्य): Sentence in Kurukh

बकपून (वाक्य)


1. बकपून (वाक्य)

बक ही मनेता जुटुरकन बकपून बअनर। (शब्दों के सार्थक मेल को वाक्य कहते हैं) एकासे का – ईद एड़पा तली। आद ओय तली। एड़ा खद्द र’ ई । जम्बू ख़त्तरा केरा, नवोर पुँप मेझर आ । कोरंजो जब्बा कालोत। घोड़ा भोंगा लगी। कोहा ले बड़ा मन्न र’ ई ।

2. बकपून ही अंग (वाक्य के अंग)

बकपून ही ऍड़ गोटंग कया मनी (वाक्य के दो अंग होते हैं):

  1. साधऊ (उद्देश्य)

  2. बाधऊ (विधेय)

1) साधऊ (उद्देश्य)

बकपून नू नेखय पत्त नू इन्दरइम बातारई अदिन साधऊ बअनर। (वाक्य में जिसके विषय में कुछ कहा जाय, उसे उद्देश्य कहते हैं)

एकासे का:- करमस असमा मो-ख़दस। इसन करमस साघऊ तलदस। तेताली पलवा तिंसा लगी। सोमरस गहि चुट्टी पुंड्डकी र’ ई। मंगरस गहि एड़पा राँची नु र’ ई। पपला एवंदा दव र’ ई। खोता नु मयना खद्द र ई। मिंजुर टोंडग नु नली।

2) बधऊ (विधेय)

साधऊ ही पत्त नू इन्दरइम बार’ ई, अदिन बधऊ बअरन।

(उद्देश्य के विषय में जो कुछ कहा जाय, उसे विधेय कहते हैं)

एकासे का करमस असमा मो-ख़दस। बकपून नू असमा मोख़ दस बाधऊ तली। एनेम- पंज्जका बूटन चड़आ। अयंग-बंग ख़रा चोन्हा नन्नर। एड़ा दुधही एम्बा लगी। खेर बी टिड़’ आ लगी। डाडा नु फिकड़ो उक्की र’ ई। मोखारो बेरखा दव मल्ली।

3. साधऊ ही बढ़रना (उद्देश्य का विस्तार)

बकपून नू खली साधऊ अरा बधऊ भइर मल र’ ई मुंदा अदि संग्गे बढ़रउ हूँ र’ ई एकदा अदि ही बढ़रना बारई। साधऊ संग्गे बरउ अरा अदि गहि बिहइत तिंग्गु बकरूडअन (शब्द-समूह) साधऊ घी बढ़रना बअनर। एकासे का- सोमरा तंगदस मांखागूटी नलख नन्दस। बकपून नू सोमरस साधऊ अरा तंगदस साधऊ ही बढ़रना तली ।

साधउन बढ़रतुउ बक

  • पिंज्जका, एकदा गुनखी ही नलख ननी; एकासे का – खंजपा आली खंजपा बीसागे हो आ लगी। ई बकपून नू ‘खंजपा’ साधऊ घी बढ़रना तली, एकदा पिंज्जका हिके पहें गुनखी घी नलख नना लगी अरा ‘आली’ घी बढ़रना तली।
  • पिंज्जका गुनखी (संज्ञा विशेषण) एकासे का नटरा आलस बरआ लगदस। ई बकपूर नू ‘आलस’ साधऊ तलदस ‘नटरा’ आस गहि गुनखी तिंग्गी एकदा अदि घी बढ़रना तली।

सोमरस गहि चुट्टी पुंड्डकी र ‘ई। ई बकपून नू सोमरस साधऊ तलदस चुट्टी पुंड्डकी आस गहि गुनखी तिंग्गी एकदा अदि घी बढ़रना तली ।

4. बधऊ ही बढ़रना (विधेय का विस्तार)

बधऊ ही बढ़रना बक मूँन्द बरन गहि मनी (विधेय का विस्तार शब्द तीन प्रकार के होते हैं):

  1. ननतुउ (कर्म) ए-ड़ा घांसी मेना लगी। ईबकपूर नू ‘मेना लगी’ बधऊ तली; घांसी आदि घी बढ़रका एकदा ननतुउ तली ।

  2. ननना गुनखी (क्रया-विशेषण) – आद धीरे-धीरे मना लगी। ई बकपून नू ‘मना लगी’ बधऊ तली अरा ‘धीरे-धीरे’ ननना गुनखी तली । टटख़ा मन्न ख़रा मेच्छा र’ ई। ई बकपून नू ख़रा मेच्छा बधऊ तली अरा टटख़ा मन्न ननना गुनखी तली।

बकपून ओटा (वाक्यांश) – नीन, ढेर मांखा मंज्जा एकसन राचकय? ई बकपून नूं ‘राचकय’ बधऊ तली, 'ढेर मांखा मंज्जा' बधऊ घी बढ़रका तली, इन्दीम बकपून ओटा तली।

एरो तो सोमरा डाडा नु फिकडो उक्की र’ ई।

मोख़ारो खेर बी टिड़ आ लगी।


5. (Frequently Asked Questions - FAQ)

प्र. 1. कुँड़ुख़ नू बकपून (वाक्य) इन्दरिन बअनर?

उत्तारा: बक ही मनेता जुटुरकन बकपून बअनर। (शब्दों के अर्थपूर्ण मेल को वाक्य कहते हैं; एकासे का – ईद एड़पा तली।)

प्र. 2. बकपून ही ऍड्डे गोटंग अंग एका-एका तली?

उत्तारा: बकपून ही ऍड़ गोटंग अंग मनी – 1. साधऊ (उद्देश्य) अरा 2. बाधऊ (विधेय)।

संबद्ध लेख (Related Articles)


टिप्पणियाँ