कुँड़ुख़ डण्डी गहि बिहईत/बकसोर


कुँड़ुख़ डण्डी गहि बिहईत/बकसोर


एकना दिम तोकना, कत्था दिम डण्डी

कुँड़ख़र गहि इ ख़ेख़ेल नु ख़ेड्ड उइनादिम तोकना अरा कच्छनखरता दिम डण्डी तली ।

मानिम ई कुँड़ुख़ “कत्थ डण्डी” ती परकला बेसे दहदह मनीका “कुँड़ुख़ डण्डी” कुँड़ख़र गहि सिरजन-बिरजन बेड़ातिम आर गहि जियानुम रसचकी बसचकी र:अई चाँड़ र:अई इदिन खोंड़:अर कि मोड़ा मुसुगना “टूड़ना” गहि ।

कुँड़खर गहि उज्जना- बिज्जना गहि हुरमी मानी ख़ीरी आर गहि डण्डीनुम रःअई। आर एकासे अलखनर, चींखनर, नलख़ नन्नर, रूसी का लण्डी मन्नर अरा एकासे काया सगर का दुलार ति निन्दका र:अनर, मल इलचु, चिहुट ननु, नेत धरम उइय्यू रअनर, हुरमी गहि नमूद डण्डी नुम नमा ख़ख़र:ई।

“कुँड़ुख़ डण्डी” बेड़ा अरा चन्दो नु खट्टका र:अई अरा कड़ी नु हे:चका र:अई। सिंगर-पतर ति झबरारका दरा हुरमी रासी ति निन्दका रःअई। दरा पुरखउँती बेड़ा ति पाड़तारनुम बर:आ लगी। पहटा गुने रागे नु जोक्क-जोक्क फरक मनी इत्ती अख़तारःई का “कुँड़ुख़ डण्डी” अरा “कत्थ डण्डी” हुल्लो बेड़ातिम इवदा बड़ियर अरा परदका र:अई।


कुँड़ुख़ टूड्डर- पाडुर अरा लूरगरियर कुँड़ुख़ साहे डण्डी गुट्ठिन ख़ोड़अर ख़ोज्जर की पुथी चिपताचका रःअनर ।


चानपुथीटुड़ुस/ख़ोड़उसपुथी गहि पत्त नु
1905कुँड़ुख़ फोकलोररेभ.एफ. हॉन पुथी रोमन सिकि नु चिप्परा । इबड़ा पुथी नु ख़ीरी सग्गे संगे कुँड़ुख़ पुरख़ा डण्डी तु हॅू ख़ोज्जका र:ई।
1931उराँव फोकलोरए ग्रीगनाई पुथी रोमन सिकि नु चिप्परा । इबड़ा पुथी नु ख़ीरी सग्गे संगे कुँड़ुख़ पुरख़ा डण्डी तु हॅू ख़ोज्जका र:ई।
1940-1941लील ख़ोरःआ ख़ेख़ेलडब्लयू. जी. आर्चरइन्नु 2660 गोटंग फग्गू, खद्दी, करम, जतरा झुमइर चिरदी, माठा, जदुरा, डोमकच, धुड़िया, लुझकी, असारी, रोपा, बेंज्जा अरा अगहनी साहे ता डण्डी र:ई।
1941-1944दि ब्लू ग्रोभ, निडम एण्ड दि लेपर्ड अरा एमंग दि ग्रीन लीम्सडब्लयू. जी. आर्चरपुथी नु अकय दवलेकन कुँडुख़ डण्डीन तीखड़ाचका र:ई।
1951-1953कुँड़ुख़ बेज्जा डण्डीबिहारी लकड़ाइन्नु बेंज्जा गहि नेत नेग बेड़ाता डण्डी गुठिन ख़ुज्जका र:ई।
1963आदिवासी जीवन और साहित्यनारायण जहानाबादीई पुथी नु हुँ कुँड़ुख़ डण्डीन तिखुड़ाचका र:ई।
1976कुँड़ुख़ कत्थख़ीरी अरा डण्डीएडमण्ड टोप्पो
1980करम डण्डीबलदेव लकड़ा
1981मौसमी राग इण्डीजोन लकड़ा
1984कुँड़ुख़ जेठ्ठे जतरासोमरा उराँवई पुथी नुम हुरमी ख़ोद गहि कुँड़ुख़ जेठ्ठे जतरा पत्त नु तरपाँति ति ख़ोज्जर की टूड़का र:अदस।
1992चाला अखड़ाबसंती कुजूर
1996मिंजुर झाइलजुलियस कुल्लु
1997उराँव लोक गीत एवं लोक कथाएँलाल राय निरंजन श्रीवास्तव
1999करम नेग डण्डीमंगरा कुजूरइन्तु करम परब गहि पत्त नु ओर ती मंजुरन गुट्टि नेगे- नेग डण्डीन टूड़का रःअदस।
2002अराध्यदेव वृक्ष करमसरन उराँवकरम नेग डंडी गहि पत्त नु टूड़का र:ई।
2003updesh aram dahreराम कुजूर उराँवबेंज्जा डण्डी पुथी
2003लोक गीत(कुँड़ुख़)नपीन्द्रबेंज्जा डण्डी पुथी
2005सरहुलमहली लिवन्स तिर्कीकुँड़ुख़ डण्डी पुथी
2005लोकगीत(कुँड़ुख़) भाग-1
लोकगीत(कुँड़ुख़) भाग-2
कुर्दला कुजूर
2006कुँड़ुख़ पुरखौती साहे डण्डीमहेश भगत
2007कुँड़ुख़ बिनती उराँव धरम भजनसरन उराँव
2008करम ओहमातेज कुमार टोप्पो
2008करममहली लिवन्स तिर्की
2009हिया खोल रागेडाॅ॰ उषा रानी मिंज
2011कुँड़ुख़ ग्रंथफा. अल्बिनुस मिंज
2011उराँव सरना धर्म और संस्कृतिभीखू  तिर्कीपुची न हूँ  तिर्कीस सहेबस बरने बरन गहि कुँड़ुख़ डण्डी गुठ्ठिन ख़ोज्जर टूड़का र:अदस।
2011कुँड़ुख़ लोक साहित्यजनजातिय कल्याण शोध संस्थान कल्याण विभागई पुथी नु हो कुँड़खर गहि बेड़ बेड़ा अरा चन्दो चन्दो ता साहे डण्डी गुठ्ठिन तारपाति ती ख़ोड़अर की उड़का दरा टूड़का र:ई।

अदी संगे संगे बीज बीनको, धुमकुड़िया, सरना फूल, सिनगी दई, बोलता, कुँड़खन पहड़ा अरा बकपून गुट्ठि चन्दो अतख़ा कागद नु हूँ बेड़ा बेड़ा कुँड़ुख़ साहे डण्डी बीड़रकी र:ई।


उराँव साहित्यकार के बारे में पढ़े


संदर्भ सूची-> कुँड़ुख़ कत्था कत्थपंडी गहि कुन्दुरना अरा परदना

टिप्पणियाँ